Η επιθετικότητα στα παιδιά δεν είναι απλώς μια «κακή διαγωγή»· είναι μια σύνθετη μορφή επικοινωνίας. Όταν ένα παιδί ενεργεί βίαια, συχνά προσπαθεί να εκφράσει συναισθήματα που δεν μπορεί να διαχειριστεί ή να διεκδικήσει ανάγκες που νιώθει ότι παραβλέπονται.
Τι ορίζουμε ως επιθετικότητα;
Στην ψυχολογία, η επιθετικότητα ορίζεται ως οποιαδήποτε ενέργεια έχει ως πρόθεση την πρόκληση σωματικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης.
Διακρίνεται σε τρεις βασικούς άξονες:
Σωματική: Χτυπήματα, σπρωξίματα, καταστροφή αντικειμένων.
Λεκτική: Βρισιές, απειλές, ειρωνεία.
Σχεσιακή/Ψυχολογική: Κοινωνικός αποκλεισμός, διάδοση φημών, χειραγώγηση (συχνά πρόδρομος του bullying).
Η Εξέλιξη της επιθετικότητας ανά ηλικία
Η επιθετικότητα μεταβάλλεται καθώς το παιδί ωριμάζει γνωστικά και συναισθηματικά.
Βρεφική και Πρώτη Παιδική Ηλικία (0-3 ετών): Η επιθετικότητα είναι κυρίως εργαλειακή. Το παιδί δεν θέλει να πονέσει τον άλλο, αλλά να πάρει ένα παιχνίδι ή να δείξει τη ματαίωσή του. Τα ξεσπάσματα (tantrums), το δάγκωμα και το χτύπημα στο πάτωμα είναι συχνά, καθώς ο προμετωπιαίος φλοιός (το κέντρο ελέγχου των παρορμήσεων) δεν έχει αναπτυχθεί ακόμα.
Προσχολική Ηλικία (4-6 ετών): Το παιδί αρχίζει να αποκτά ενσυναίσθηση. Εδώ η επιθετικότητα αρχίζει να στρέφεται προς τους συμμαθητές. Αν δεν τεθούν όρια, η συμπεριφορά αυτή μπορεί να παγιωθεί.
Σχολική Ηλικία και Εφηβεία: Η βία γίνεται πιο στοχευμένη. Εμφανίζεται ο σχολικός εκφοβισμός (bullying), όπου υπάρχει ανισορροπία ισχύος. Στην εφηβεία, αν η επιθετικότητα δεν έχει αντιμετωπιστεί, μπορεί να μετατραπεί σε παραπτωματική συμπεριφορά (βανδαλισμοί, κλοπές, χρήση ουσιών).
Η επιθετικότητα σπάνια έχει μία μόνο αιτία. Είναι το αποτέλεσμα πολλών παραγόντων:
Το Πρότυπο της Οικογένειας: Σύμφωνα με τη θεωρία της Κοινωνικής Μάθησης, τα παιδιά μιμούνται αυτό που βλέπουν. Αν οι γονείς λύνουν τις διαφορές τους με φωνές ή βία, το παιδί θεωρεί αυτή τη συμπεριφορά ως τη μόνη αποτελεσματική.
Περιβαλλοντικοί Πυροδότες: Η έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο (video games, τηλεόραση) και η έλλειψη σταθερών ορίων δημιουργούν σύγχυση.
Συναισθηματικά Ελλείμματα: Πολλά παιδιά χρησιμοποιούν την επιθετικότητα ως «ασπίδα» για να καλύψουν τη χαμηλή τους αυτοεκτίμηση, το άγχος ή μια κατάθλιψη που δεν έχει διαγνωστεί.
Νευρολογικοί Παράγοντες: Διαταραχές όπως το ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητα) μπορεί να κάνουν ένα παιδί πιο παρορμητικό και επιρρεπές σε εκρήξεις.
Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε έναν τσακωμό από τον εκφοβισμό. Ο εκφοβισμός χαρακτηρίζεται από:
Επαναληψιμότητα: Δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό.
Ανισορροπία Δύναμης: Ο θύτης νιώθει πιο ισχυρός (σωματικά ή κοινωνικά).
Σκοπιμότητα: Υπάρχει σαφές πλάνο υποτίμησης του θύματος.
Η επιθετικότητα είναι μια κραυγή για βοήθεια. Ένα σταθερό, στοργικό περιβάλλον που επιβραβεύει τη θετική συμπεριφορά και θέτει σαφή, δίκαια όρια, είναι η καλύτερη πρόληψη για την υγιή κοινωνικοποίηση του παιδιού.
