Μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2026 αναμένεται να γίνει νόμος του κράτους το νέο πλαίσιο για τις κληρονομιές, μετά από μια μακρά περίοδο ογδόντα ετών χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις.
Το νομοσχέδιο, που θα τεθεί σε διαβούλευση στις αρχές του έτους, στοχεύει στην εναρμόνιση της νομοθεσίας με τις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες και τα νέα δεδομένα της ελληνικής οικογένειας.
Ο Υφυπουργός Δικαιοσύνης, Ιωάννης Μπούγας, παρουσίασε τις βασικές αξίες της μεταρρύθμισης, εστιάζοντας στην κοινωνική δικαιοσύνη και την οικονομική ασφάλεια των πολιτών.
Δίχτυ ασφαλείας για τα «αδήλωτα» ζευγάρια
Η σημαντικότερη κοινωνική καινοτομία αφορά τους συντρόφους που συμβιώνουν χωρίς να έχουν προχωρήσει σε γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.
Δικαίωμα Στέγασης: Για πρώτη φορά, ο σύντροφος που επιζεί αποκτά το δικαίωμα να παραμείνει στην κοινή κατοικία για τουλάχιστον ένα έτος, αποτρέποντας το ενδεχόμενο να μείνει ξαφνικά στον δρόμο.
Κληρονομικό Δικαίωμα: Υπό την προϋπόθεση μιας τριετούς συνεχούς συμβίωσης, ο επιζών σύντροφος θα μπορεί να κληρονομεί περιουσιακά στοιχεία που μέχρι σήμερα κατέληγαν στο Δημόσιο ελλείψει άλλων κληρονόμων.
Τέλος στα «χρέη που πνίγουν» τους κληρονόμους
Μέχρι σήμερα, η αποδοχή μιας κληρονομιάς σήμαινε συχνά και την αποδοχή δυσβάσταχτων χρεών που απειλούσαν την προσωπική περιουσία του κληρονόμου.
Το νέο δίκαιο αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού:
Περιορισμένη Ευθύνη: Ο κληρονόμος θα ευθύνεται για τα χρέη του θανόντος μόνο μέχρι το ύψος της αξίας της κληρονομιάς που έλαβε.
Προστασία Προσωπικής Περιουσίας: Η ατομική περιουσία του κληρονόμου παραμένει ανέπαφη και δεν «μολύνεται» από τα βάρη του παρελθόντος.
Διευκόλυνση Αποδοχής: Το μέτρο αυτό αναμένεται να μειώσει δραστικά τις αποποιήσεις κληρονομιάς, ενισχύοντας την κινητικότητα στην αγορά ακινήτων και την οικονομία.
Ελευθερία στη διαχείριση και Κληρονομικές Συμβάσεις
Το νομοσχέδιο εισάγει για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη τις Κληρονομικές Συμβάσεις. Αυτό σημαίνει ότι ένας ιδιοκτήτης περιουσίας μπορεί πλέον, όσο βρίσκεται εν ζωή, να συμφωνήσει εγγράφως με τους μελλοντικούς κληρονόμους του (ή και τρίτα πρόσωπα) για τον τρόπο διανομής των στοιχείων του.
Επιπλέον, η ρύθμιση για τη νόμιμη μοίρα απλοποιείται: το ποσοστό που δικαιούνται οι αναγκαίοι κληρονόμοι θα κατανέμεται στο σύνολο της περιουσίας (κινητής και ακίνητης), δίνοντας στους κληρονόμους μεγαλύτερη ευελιξία να αξιοποιήσουν ή να πουλήσουν τα ακίνητα χωρίς τα γραφειοκρατικά δεσμά του παρελθόντος.
Σύμφωνα με το πνεύμα των νέων διατάξεων που προωθεί το Υπουργείο Δικαιοσύνης για το 2026, η απόδειξη της τριετούς συμβίωσης αποτελεί το «κλειδί» για την ενεργοποίηση των κληρονομικών δικαιωμάτων. Καθώς δεν υπάρχει επίσημο έγγραφο (γάμος ή σύμφωνο), η διαδικασία θα βασίζεται σε αντικειμενικά τεκμήρια που πιστοποιούν τη σταθερότητα της σχέσης.
Ακολουθούν οι βασικοί τρόποι με τους οποίους θα πιστοποιείται η συμβίωση:
Κοινή Φορολογική Κατοικία και Δαπάνες
Το πιο ισχυρό αποδεικτικό μέσο θα είναι τα φορολογικά έγγραφα.
Ε1 και Διεύθυνση Κατοικίας: Η δήλωση της ίδιας κύριας κατοικίας στις φορολογικές δηλώσεις για τουλάχιστον τρία συναπτά έτη.
Κοινοί Λογαριασμοί (Joint Accounts): Η ύπαρξη κοινών τραπεζικών λογαριασμών μέσω των οποίων καλύπτονταν οι ανάγκες του νοικοκυριού.
Λογαριασμοί ΔΕΚΟ: Τιμολόγια ρεύματος, νερού ή τηλεφωνίας που εκδίδονται στα ονόματα και των δύο στην ίδια διεύθυνση.
Μισθωτήρια Συμβόλαια ή Τίτλοι Ιδιοκτησίας
Αν το ζευγάρι ενοικίαζε κατοικία, το μισθωτήριο συμβόλαιο που είναι αναρτημένο στο Taxisnet και περιλαμβάνει και τα δύο ονόματα ως μισθωτές θεωρείται αδιαμφισβήτητο τεκμήριο.
Αν η κατοικία ανήκε στον έναν, η δήλωση του άλλου ως «φιλοξενούμενου» για συνεχή έτη αποτελεί επίσης σοβαρή ένδειξη.
Ένορκες Βεβαιώσεις και «Κοινωνική Περιποίηση»
Σε περιπτώσεις όπου τα έγγραφα δεν επαρκούν, το δικαστήριο θα μπορεί να δεχθεί:
Μαρτυρικές καταθέσεις: Από το στενό συγγενικό ή φιλικό περιβάλλον που επιβεβαιώνουν τη σταθερή και αποκλειστική σχέση.
Δημόσια έγγραφα: Όπως η αναγραφή του συντρόφου ως «πρόσωπο επικοινωνίας» σε νοσοκομεία ή ασφαλιστήρια συμβόλαια ζωής.
Τι συμβαίνει σε περίπτωση αμφισβήτησης;
Αν οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι (π.χ. αδέρφια ή μακρινοί συγγενείς του θανόντος) αμφισβητήσουν τη συμβίωση για να μη χάσουν το δικό τους μερίδιο, η υπόθεση θα κρίνεται από το δικαστήριο με τη διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας. Ο επιζών σύντροφος θα πρέπει να προσκομίσει το σύνολο των παραπάνω στοιχείων για να εκδοθεί δικαστική απόφαση που θα του αναγνωρίζει την ιδιότητα του κληρονόμου.
Σημαντική Σημείωση: Η τριετία πρέπει να είναι συνεχής και να υφίσταται κατά τον χρόνο του θανάτου. Αν το ζευγάρι είχε χωρίσει έστω και για μικρό διάστημα εντός της τριετίας, το δικαίωμα ενδέχεται να ακυρωθεί.
Συνοπτική Διαδικασία
Συγκέντρωση εγγράφων (Taxisnet, τράπεζες, λογαριασμοί).
Κατάθεση αίτησης στο Ειρηνοδικείο για την αναγνώριση του δικαιώματος στο «εξαίρετο» (στέγαση) και την κληρονομιά.
Έκδοση κληρονομητηρίου βάσει της δικαστικής απόφασης.
