Η λαγάνα δεν είναι απλώς ένα έθιμο· είναι ένας συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην αρχαιότητα, τη θρησκευτική παράδοση και τη λαογραφία μας.
Η Ιστορία από την Αρχαιότητα
Η λέξη «λαγάνα» προέρχεται από το αρχαιοελληνικό «λάγανον», που ήταν μια πλακωτή πίτα από αλεύρι και νερό.
Αριστοφάνης: Στις «Εκκλησιάζουσες», ο μεγάλος κωμικός αναφέρει τις «λαγάνες», δείχνοντας ότι ήταν ένα αγαπημένο έδεσμα των αρχαίων Αθηναίων.
Οράτιος: Ο Ρωμαίος ποιητής τις αποκαλούσε «το γλύκισμα των φτωχών».
Ο Θρησκευτικός Συμβολισμός
Ο κύριος λόγος που η λαγάνα τρώγεται την Καθαρά Δευτέρα είναι θρησκευτικός και σχετίζεται με την Έξοδο των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο.
Τα Άζυμα: Σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, οι Ισραηλίτες έφυγαν βιαστικά από την Αίγυπτο και δεν πρόλαβαν να αφήσουν το ψωμί τους να φουσκώσει (να «ανέβει»). Έτσι, έψησαν άζυμο ψωμί.
Η Νηστεία: Η Ορθόδοξη παράδοση υιοθέτησε το άζυμο ψωμί για την πρώτη μέρα της Μεγάλης Σαρακοστής, συμβολίζοντας την αποχή από τις «φουσκωμένες» απολαύσεις και την επιστροφή στην απλότητα και την καθαρότητα.
Γιατί είναι πλατιά και γεμάτη τρύπες;
Η χαρακτηριστική εμφάνιση της λαγάνας έχει τον σκοπό της:
Το Σχήμα: Γίνεται πλατιά για να ψήνεται γρήγορα και ομοιόμορφα, αφού δεν έχει μαγιά για να δώσει όγκο.
Οι «Δαχτυλιές»: Οι λακκούβες που κάνουν οι αρτοποιοί με τα δάχτυλα βοηθούν στο να μην φουσκώσει το ζυμάρι ακανόνιστα και να παραμείνει τραγανό.
Το Σουσάμι: Πέρα από τη νοστιμιά, το σουσάμι είναι ένας από τους πιο θρεπτικούς καρπούς, απαραίτητος για την ενέργεια που χρειάζεται η πρώτη μέρα της νηστείας.
Η Παράδοση του Φούρνου
Παλαιότερα, η λαγάνα φτιαχνόταν αποκλειστικά χωρίς μαγιά (άζυμη). Σήμερα, οι περισσότεροι φούρνοι χρησιμοποιούν λίγη μαγιά για να είναι πιο μαλακή και εύπεπτη, αλλά διατηρούν το παραδοσιακό πλατύ σχήμα και το άφθονο σουσάμι.
Fun Fact: Στο παρελθόν, σε πολλά μέρη της Ελλάδας, η λαγάνα χρησίμευε και ως “ημερολόγιο”. Έφτιαχναν την Κυρά Σαρακοστή από ζυμάρι λαγάνας, με επτά πόδια (ένα για κάθε εβδομάδα νηστείας) και χωρίς στόμα, γιατί νήστευε!
