Η Τυρινή Εβδομάδα ή Τυροφάγος, η τελευταία στάση του Τριωδίου πριν τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, αποτελεί μια περίοδο «μετάβασης».
Είναι η γέφυρα που ενώνει τη χαρά της Αποκριάς με την κατάνυξη της νηστείας. Κατά τη διάρκειά της, το κρέας εγκαταλείπει οριστικά το τραπέζι, δίνοντας τη θέση του στα γαλακτοκομικά, τα αυγά και τα ζυμαρικά, προετοιμάζοντας το σώμα και την ψυχή για τη μεγάλη διαδρομή προς το Πάσχα.
Η Διαδρομή προς την Καθαρά Δευτέρα
Η προετοιμασία χωρίζεται σε τρία στάδια, με την Τυρινή να έχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο κλείσιμο του κύκλου:
Προφωνήσιμη Εβδομάδα: Ελεύθερη κατανάλωση όλων των τροφών.
Κρεατινή Εβδομάδα: Η τελευταία ευκαιρία για κρεατοφαγία, με κορύφωση την Τσικνοπέμπτη.
Τυρινή Εβδομάδα: Η εβδομάδα της «λευκής νηστείας». Επιτρέπονται τα πάντα (τυρί, γάλα, αυγά, ψάρι) εκτός από το κρέας.
Η Εβδομάδα των Γαλακτερών: Έθιμα από όλη την Ελλάδα
Στην Αρκαδία, η εβδομάδα αυτή ήταν μια ιεροτελεστία καθαρμού. Τα σκεύη πλένονταν σχολαστικά για να φύγει κάθε ίχνος λίπους, ενώ οι νοικοκυρές γέμιζαν την κουζίνα με γαλόπιτες, μακαρονόπιτες και τυρόπιτες. Το Ψυχοσάββατο της Τυρινής έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, με τα «ψυχούδια» (μικρά σφραγισμένα ψωμάκια) να μοιράζονται στα κοιμητήρια μαζί με λιβάνι και κρασί, τιμώντας τη μνήμη των προγόνων.
Λαογραφικές Πινελιές από την Υπόλοιπη Ελλάδα
Θράκη: Οι γυναίκες φτιάχνουν την «τυρόπιτα της τύχης», όπου κρύβουν ένα νόμισμα ή ένα κλαδί ελιάς, παρόμοια με τη βασιλόπιτα.
Ήπειρος: Η «Κουσκουρίτσα» είναι μια πίτα με τυρί και καλαμποκάλευρο που συνοδεύει τα οικογενειακά τραπέζια όλη την εβδομάδα.
Κυκλάδες (Μήλος και Κέα): Η παράδοση θέλει το τραπέζι να μένει στρωμένο όλη τη νύχτα. Πίστευαν πως το «φάντασμα» ή ο «φύλακας άγγελος» του σπιτιού έπρεπε να βρει φαγητό για να ευλογήσει την οικογένεια.
Η Κυριακή της Τυρινής: Η Μεγάλη Κορύφωση
Η Κυριακή της Τυροφάγου είναι η ημέρα της συγχώρεσης και του αποχαιρετισμού της αφθονίας.
Το Τραπέζι της Κυριακής
Στην Αρκαδία, το μεσημέρι το μενού περιλαμβάνει παραδοσιακά τυροζούμι, βακαλάο (πλακί ή σκορδαλιά) και γαλόπιτα. Το βράδυ, το «αντίο» στις γεύσεις γίνεται με χειροποίητα μακαρόνια πασπαλισμένα με μπόλικη μυζήθρα και καυτό χοιρινό λίπος (γλίνα).
Στις ορεινές βλάχικες κοινότητες, οι πίτες με τραχανά και οι γαλατόπιτες έχουν την τιμητική τους, ενώ στην Κάρπαθο, η «σιτάκα» (τοπικό μαλακό τυρί) με βούτυρο και μέλι προσφέρεται σε κοινά γεύματα, θυμίζοντας τις αρχαίες «αγάπες».
Το Έθιμο του Αυγού: «Με αυγό κλείνω, με αυγό ανοίγω»
Το πιο χαρακτηριστικό έθιμο της Κυριακής το βράδυ είναι η κατανάλωση ενός βραστού αυγού.
Ο συμβολισμός: Το στόμα «κλειδώνει» για τη νηστεία με ένα αυγό και θα «ξεκλειδώσει» το βράδυ της Ανάστασης πάλι με το κόκκινο αυγό.
Σε πολλά χωριά, έβαζαν το αυγό στη χόβολη και όποιο «ίδρωνε» πρώτο θεωρούνταν οιωνός καλής σοδειάς και υγείας.
Μαντεία και Έρωτας
Στην Αρκαδία, οι ανύπαντροι ακολουθούσαν ένα ιδιότυπο «όνειρο-μαντείο»: έκρυβαν ένα μακαρόνι κάτω από το μαξιλάρι τους την Κυριακή της Τυρινής, πιστεύοντας πως θα δουν στον ύπνο τους το πρόσωπο που θα παντρευτούν.
Το Τέλος της Γιορτής
Με το τέλος του δείπνου της Κυριακής, ξεκινά η περίοδος της κάθαρσης. Οι παλιοί συνήθιζαν να ζητούν συγχώρεση από τους μεγαλύτερους («συγχώριο»), προετοιμάζοντας το έδαφος για την πνευματική ανάταση της Σαρακοστής που ξεκινά την επόμενη ημέρα, την Καθαρά Δευτέρα.
