Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίσιμη δικαστική μάχη στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΑΔ), η οποία αναμένεται να κρίνει αν η παρουσία χριστιανικών εικόνων στις δικαστικές αίθουσες συνάδει με τις αρχές της θρησκευτικής ουδετερότητας και της δίκαιης δίκης.
Το ερώτημα που πλανάται είναι αν η Αθήνα θα καταφέρει να ακολουθήσει το «ιταλικό προηγούμενο» και να διατηρήσει τα σύμβολα αυτά ως μέρος της εθνικής της παράδοσης.
Το χρονικό της προσφυγής
Η υπόθεση έφτασε στο Στρασβούργο μετά από πρωτοβουλία της Ένωσης Αθέων Ελλάδας. Οι νομικές ενέργειες ξεκίνησαν το 2018 και το 2019, όταν μέλη της Ένωσης ζήτησαν την απομάκρυνση των εικόνων κατά τη διάρκεια ακροαματικών διαδικασιών.
Τα βασικά επιχειρήματα των προσφευγόντων:
Υποκειμενικότητα: Η παρουσία θρησκευτικών συμβόλων πλήττει την εικόνα της αμεροληψίας του δικαστηρίου.
Παραβίαση δικαιωμάτων: Θεωρούν ότι παραβιάζεται το Άρθρο 9 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας) και το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη.
Κοσμικό κράτος: Υποστηρίζουν ότι ο δημόσιος χώρος της δικαιοσύνης πρέπει να είναι «θρησκευτικά τυφλός».
Μετά την απόρριψη των αιτημάτων τους από τα εθνικά δικαστήρια, η υπόθεση πέρασε σε ευρωπαϊκό επίπεδο το 2020.
Το «Ιταλικό Μοντέλο»: Η Υπόθεση Lautsi
Η Ελλάδα ελπίζει σε μια απόφαση ανάλογη με εκείνη της υπόθεσης Lautsi κατά Ιταλίας.
2009: Το ΕΔΑΔ αρχικά δικαιώνει την κ. Lautsi, κρίνοντας ότι ο σταυρός στα σχολεία παραβιάζει το δικαίωμα των γονέων να εκπαιδεύουν τα παιδιά τους σύμφωνα με τις πεποιθήσεις τους.
2011: Μετά από μια μαζική παρέμβαση 21 κρατών-μελών (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας), το Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης του ΕΔΑΔ ανατρέπει την απόφαση.
Το σκεπτικό: Ο σταυρός θεωρήθηκε ένα «παθητικό σύμβολο» που δεν ασκεί καταναγκαστική επιρροή ή προσηλυτισμό, σε αντίθεση με τη διδασκαλία ή την ενεργή κατήχηση.
Νομική Ανάλυση και Εμπλουτισμός: Το «Περιθώριο Εκτίμησης»
Η απόφαση του 2011 εισήγαγε τη σημαντική έννοια του «περιθωρίου εκτίμησης» (margin of appreciation). Αυτό σημαίνει ότι κάθε κράτος έχει το δικαίωμα να διαμορφώνει τη σχέση κράτους-εκκλησίας σύμφωνα με τις ιστορικές και πολιτιστικές του ιδιαιτερότητες, αρκεί να μην καταπατά θεμελιώδεις ελευθερίες.
Οι θέσεις των διεθνών οργανισμών:
ADF International: Η οργάνωση υποστηρίζει ότι η αφαίρεση συμβόλων στο όνομα του πλουραλισμού είναι λανθασμένη. «Οι δημόσιοι χώροι δεν πρέπει να απογυμνώνονται από την ιστορία τους», αναφέρει η Adina Portaru.
Ευρωπαϊκό Κέντρο για το Δίκαιο και τη Δικαιοσύνη (ECLJ): Ο Nicolas Bauer επισημαίνει ότι η συνταγματική ταυτότητα ενός κράτους (στην Ελλάδα, το Σύνταγμα ξεκινά «Εις το όνομα της Αγίας… Τριάδος») δεν συνεπάγεται εξαναγκασμό των πολιτών, αλλά αντικατοπτρίζει την ιστορική συνέχεια του έθνους.
Τι αναμένουμε το 2026
Η ελληνική κυβέρνηση καλείται να καταθέσει το τελικό της μνημόνιο (υπόμνημα) στις 19 Φεβρουαρίου 2026.
Σε αυτό αναμένεται να υπογραμμιστεί ότι:
Οι εικόνες αποτελούν πολιτιστικό στοιχείο της ελληνικής κοινωνίας.
Δεν επηρεάζουν την ετυμηγορία των δικαστών, οι οποίοι κρίνουν βάσει νόμου.
Η Ελλάδα αναγνωρίζει την Ορθοδοξία ως «επικρατούσα θρησκεία», γεγονός που δικαιολογεί την παρουσία των συμβόλων χωρίς αυτό να συνιστά διάκριση.
Η απόφαση του ΕΔΑΔ θα αποτελέσει σταθμό. Αν η Ελλάδα ηττηθεί, ίσως ανοίξει ο δρόμος για την καθολική απομάκρυνση θρησκευτικών συμβόλων από όλα τα δημόσια κτίρια. Αν κερδίσει, θα επιβεβαιωθεί ότι η Ευρώπη των δικαιωμάτων μπορεί να συμβιώσει με την Ευρώπη των παραδόσεων.
