Είναι πλέον γεγονός η σχέση μας με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι πια μια παθιασμένη γνωριμία, αλλά ένας κουρασμένος γάμος. Σύμφωνα με αναλυτές, το 2022 αποτέλεσε το «σημείο κορύφωσης» (peak) της παγκόσμιας χρήσης των social media. . Από τότε, για πρώτη φορά στην ιστορία της ψηφιακής εποχής, ο χρόνος παφιερώνουμε στις πλατφόρμες ακολουθεί σταθερά πτωτική πορεία. Η ερώτηση δεν είναι πια «τι νέο υπάρχει;», αλλά «γιατί είμαι ακόμα εδώ;».
Από την Παιδική Χαρά στο Ψηφιακό Μουσείο
Οι Millennials και οι μεγαλύτεροι της Gen Z θυμούνται το Instagram των πρώτων ετών ως μια ψηφιακή παιδική χαρά. Μοιραζόμασταν τα πάντα χωρίς φίλτρα έναν κακότεχνο καφέ, ένα φυτό που μόλις αγοράσαμε, ένα ηλιοβασίλεμα χωρίς στρατηγική. Δεν υπήρχε το άγχος του «grid» ούτε η ανάγκη για αισθητική συνοχή. Ήταν η εποχή της αυθεντικότητας.
Σήμερα, η εμπειρία έχει μεταλλαχθεί. Οι πλατφόρμες από «κοινωνικές» έχουν γίνει «ψυχαγωγικές». Σύμφωνα με έρευνες της Gartner, το 50% των χρηστών δηλώνει ότι σκοπεύει να περιορίσει τη χρήση των social media τα επόμενα χρόνια, επικαλούμενο την τοξικότητα και την παραπληροφόρηση. Πλέον δεν μπαίνουμε για να μοιραστούμε, αλλά για να καταναλώσουμε παθητικά περιεχόμενο (lurking).
Η σιωπηλή επανάσταση της μόδας και του «No Followers» – Η τάση της «αποσύνδεσης» δεν είναι μόνο προσωπική, αλλά και πολιτισμική.
Το παράδειγμα των Olsen: Στην επίδειξη του οίκου The Row στο Παρίσι, η απαγόρευση των κινητών και η διανομή σημειωματάριων δεν ήταν απλώς μια εκκεντρικότητα. Ήταν μια δήλωση πως η πραγματική πολυτέλεια είναι η παρουσία στο «εδώ και τώρα», μακριά από τον φακό.
The “No Followers” Aesthetic: Όπως σημείωσε πρόσφατα ο New Yorker, το να έχεις μηδενικό ψηφιακό αποτύπωμα ή ελάχιστους followers θεωρείται πλέον το νέο «cool». Η ανωνυμία γίνεται status symbol, καθώς η υπερβολική έκθεση ταυτίζεται πλέον με την επαγγελματική εκμετάλλευση και όχι με την προσωπική ελευθερία.
Η «Αγχωμένη Γενιά» και η επιστροφή στην πραγματικότητα
Η συζήτηση για την ψυχική υγεία έχει πάρει πλέον επιστημονικές διαστάσεις. Στο βιβλίο του «The Anxious Generation», ο κοινωνικός ψυχολόγος Jonathan Haidt τεκμηριώνει πώς η μετάβαση από μια «παιδικοκεντρική» ζωή σε μια «οθονοκεντρική» ζωή κατέστρεψε την ψυχική ανθεκτικότητα των νέων. Η σύγκριση, ο κατακερματισμός της προσοχής και η έλλειψη αληθινής ανθρώπινης επαφής έχουν δημιουργήσει ένα κενό που κανένα “like” δεν μπορεί να γεμίσει.
Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι οι νέοι της Gen Z στρέφονται πλέον σε «κλειστές» ψηφιακές κοινότητες (όπως το Discord ή τα WhatsApp groups), εγκαταλείποντας τις δημόσιες πλατφόρμες που μοιάζουν περισσότερο με αγορές διαφημίσεων παρά με χώρους σύνδεσης.
Τα social media, στην προσπάθειά τους να γίνουν τα πάντα (τηλεόραση, κατάστημα, εργαλείο δουλειάς) έχασαν τον πυρήνα τους δηλαδή την κοινωνικότητα. Έπαψαν να είναι το «ημερολόγιό» μας και έγιναν μια βιτρίνα που απαιτεί συνεχή συντήρηση.
Ίσως η πτώση των δεικτών χρήσης να μην είναι μια παροδική κρίση, αλλά μια συλλογική ενηλικίωση. Συνειδητοποιούμε ότι η σύνδεση απαιτεί βλέμμα, όχι οθόνη.
Ήρθε η ώρα να αναρωτηθούμε πως απλά αν κλείσουμε το κινητό, τι θα μείνει από τη μέρα μας; Και μήπως αυτό το «τίποτα» είναι τελικά το πιο πολύτιμο πράγμα που έχουμε;
