Η κύρια τάση των τελευταίων ετών είναι η τιτλοποίηση και πώληση μεγάλου όγκου μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (ΜΕΑ) από τις ελληνικές τράπεζες σε Εταιρείες Διαχείρισης Απαιτήσεων (servicers) και Funds (κυρίως funds του εξωτερικού).
Οι servicers διαχειρίζονται σήμερα ένα τεράστιο χαρτοφυλάκιο δανείων (περίπου €80-90 δισ.), καθιστώντας τους βασικούς παίκτες στην αγορά του ιδιωτικού χρέους. Η πώληση και διαχείριση των ΜΕΑ έγινε κυρίως μέσω του Προγράμματος «Ηρακλής» (κρατική εγγύηση για τιτλοποιήσεις).
Οι τράπεζες έχουν εκκαθαρίσει τους ισολογισμούς τους από τα «κόκκινα» δάνεια, αλλά οι servicers, που δρουν για λογαριασμό των Funds, είναι πλέον αυτοί που έρχονται σε επαφή με τους δανειολήπτες για ρυθμίσεις ή αναγκαστική εκτέλεση.
Υπάρχει έντονη συζήτηση για την ευθύνη των servicers απέναντι στους δανειολήπτες και τη νομική τους θέση (εξώδικα, πλειστηριασμοί), ειδικά μετά την απόφαση του Αρείου Πάγου (2023) που ξεκαθάρισε τη νομιμοποίησή τους να ενεργούν δικαστικά.
Ελβετικό Φράγκο (CHF) και Funds
Το ζήτημα των δανείων σε Ελβετικό Φράγκο αφορά περίπου 70.000 δανειολήπτες στην Ελλάδα και χαρακτηρίζεται από νομική αβεβαιότητα και έντονες δικαστικές διαμάχες.
Οι δανειολήπτες έλαβαν τα δάνεια σε ευρώ, αλλά η αποπληρωμή τους συνδέθηκε με την ισοτιμία του Ελβετικού Φράγκου (CHF). Μετά την ραγδαία ανατίμηση του CHF έναντι του ευρώ (κυρίως μετά το 2015), το οφειλόμενο κεφάλαιο εκτοξεύτηκε. Το Ανώτατο Δικαστήριο (Α.Π.) έχει κρίνει τις σχετικές ρήτρες (ότι ο κίνδυνος συναλλάγματος βαρύνει τον δανειολήπτη) ως καταχρηστικές, ανοίγοντας τον δρόμο για αγωγές. Πολλά από αυτά τα δάνεια έχουν πωληθεί ή τιτλοποιηθεί σε Funds. Η νομική μάχη στρέφεται πλέον και κατά των servicers/Funds, οι οποίοι καλούνται να εφαρμόσουν τις αποφάσεις για την επαναφορά της ισοτιμίας στην αρχική.
Εξωδικαστικός Μηχανισμός Ρύθμισης Οφειλών (ΕΜΡΟ) και Τράπεζες
Ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός είναι ένα θεσμικό εργαλείο που αποσκοπεί στη συνολική ρύθμιση πολλαπλών οφειλών (προς τράπεζες/servicers, Δημόσιο, ΕΦΚΑ) ιδιωτών και επιχειρήσεων. Ο στόχος του είναι να προσφέρει μια βιώσιμη λύση πριν από την προσφυγή στη δικαιοσύνη ή τους πλειστηριασμούς. Παρά τις αρχικές προσδοκίες, ο ΕΜΡΟ αντιμετωπίζει χαμηλά ποσοστά επιτυχίας σε σχέση με τον όγκο των αιτήσεων.
Οι Τράπεζες/Servicers καταγράφονται συχνές αρνήσεις ή προσφορές ρυθμίσεων που δεν είναι βιώσιμες για τον οφειλέτη.
Γενικά σε όλο αυτό υπάρχουν πολλές δυσκολίες όπως η πολυπλοκότητα της διαδικασίας αλλά και μεγάλη δυσκολία στην επίτευξη συναίνεσης όλων των πιστωτών (ειδικά όταν εμπλέκεται το Δημόσιο) και η απαίτηση για ρεαλιστική πρόταση αποπληρωμής από τον οφειλέτη. Έχουν γίνει βελτιώσεις στον νόμο (π.χ. απλοποίηση της διαδικασίας, υποχρεωτική αιτιολόγηση της απόρριψης) για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητά του.
Παράλληλα οι καταχρηστικές χρεώσεις αφορούν τη νομική μάχη για αθέμιτες πρακτικές εκ μέρους των τραπεζών/servicers, οι οποίες αυξάνουν το βάρος της οφειλής.
Τέτοιες καταχρηστικές χρεώσεις έχουμε:
Η εφαρμογή υπέρογκων και καταχρηστικών συμβατικών ή υπερημερίας τόκων, καθώς και ο ανατοκισμός τους.
Χρεώσεις για διαχειριστικά έξοδα, έξοδα καθυστέρησης, ή άλλες προμήθειες που δεν έχουν συμφωνηθεί ρητά ή κρίνονται δυσανάλογες.
Η χρέωση στον οφειλέτη εξόδων (π.χ. δικαστικών επιδόσεων, δικαστικών αποφάσεων) που είναι αδικαιολόγητα υψηλά.
Οι καταχρηστικές χρεώσεις αντιμετωπίζονται κυρίως μέσω του Αστικού Κώδικα και του Νόμου περί Προστασίας Καταναλωτή (Ν. 2251/1994), με τις δικαστικές αποφάσεις να παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η αναγνώριση μιας χρέωσης ως καταχρηστικής μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του συνολικού χρέους, κάτι που οι δανειολήπτες διεκδικούν συχνά στις αγωγές τους.
